Kurs haqida:
Issiqlik hodisalari — jismlarda yoki muhitda issiqlik almashinuvi, haroratning o‘zgarishi va moddalar holatining o‘zgarishi bilan bog‘liq jarayonlardir.
📌 Boshqacha aytganda, issiqlik hodisalari energiyaning issiqlik energiyasi ko‘rinishida o‘zgarishi va almashinuvidir.
🔹 2. Issiqlik hodisalarining asosiy ko‘rinishlari
-
Isitish va sovitish
-
Agregat holatlarning o‘zgarishi
-
Qattiq ↔ Suyuqlik ↔ Gaz holatlariga o‘tish.
-
Masalan: muzning erishi, suvning qaynashi, bug‘lanish va kondensatsiya.
-
Issiqlik almashinuvi usullari
-
Issiqlik o‘tkazuvchanlik: issiqlik molekulalarning bevosita to‘qnashuvi orqali tarqaladi (metall qizishi).
-
Konveksiya: issiqlik oqimining ko‘chishi orqali tarqaladi (havo yoki suv harakati).
-
Nurlanish: issiqlik elektromagnit to‘lqinlari yordamida tarqaladi (quyosh nuri).
-
Yonish jarayoni
🔹 3. Issiqlik hodisalari qonuniyatlari
-
Issiqlik miqdori: jismning qizishi yoki sovishi uchun kerak bo‘lgan energiya miqdori issiqlik sig‘imiga bog‘liq.
-
Issiqlik miqdorini saqlanish qonuni: yopiq sistemada berilgan issiqlik miqdori boshqa jism tomonidan o‘zlashtiriladi.
-
Solishtirma issiqlik sig‘imi: moddalarni bir xil miqdorda qizdirish uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdori turlicha.
🔹 4. Hayotiy misollar
-
Choynakda suvning qaynashi.
-
Quyoshning er yuzini isitishi.
-
Konditsioner xonani sovutishi.
-
Bug‘ dvigatellari va issiqlik elektr stansiyalari ishlashi.
🔹 5. Namuna masalalar
1-masala: Massasi 0.5 kg temirni 20 °C dan 100 °C gacha qizdirish uchun qancha issiqlik kerak (temirning solishtirma issiqlik sig‘imi ≈ 460 J/kg·°C)?
Javob: 18,4 kJ.
2-masala: 1 kg muz 0 °C da erishi uchun qancha issiqlik talab qilinadi (muzning erish issiqligi 334 kJ/kg)?
Javob: 334 kJ.
